'Peuters en kleuters vertonen afwijkend gedrag door schermgebruik'
Van de Grift houdt zich onder meer bezig met de toename van het aantal zorgkinderen in de kinderopvang. "In zowel de kinderopvang als het kleuteronderwijs zien ze dat het gedrag van veel kinderen verandert", vertelt ze.
Moeilijk gedrag
"Ze omschrijven het als moeilijk gedrag, moeilijkere kinderen, kinderen die opvallen door negatief gedrag. Waar ze peuters en kleuters normaal gesproken van haver tot gort kennen, zien ze nu een patroon dat ze niet herkennen en waarvan ze niet weten wat ze ermee aanmoeten."
De onderzoeker dook in de internationale onderzoeken die er de laatste jaren zijn gedaan. Daarin zag ze dat er sinds 2017 wordt geschreven over gevolgen van excessief schermgebruik door hele kleine kinderen. "Ik heb me gefocust op kinderen van nul tot zes jaar oud. Bij die groep is de conclusie van het meeste wetenschappelijke onderzoeken dat er ernstige gevolgen worden gezien van het gebruik van schermen. Daar schrok ik van."
Isra's zoontje (4) krijgt bij oma te veel schermtijd: 'Hij zit urenlang op de tablet'
Maar het wordt nog schokkender: niet alleen is het gedrag van kinderen negatief veranderd door het schermgebruik, wetenschappelijk onderzoek laat zien dat het in het ergste geval blijvende schade aan het brein kan veroorzaken.
'Geniaal draaiboek'
Volgens Van de Grift moet je dat als volgt zien: "In het brein ligt een geniaal draaiboek klaar waarin precies staat wat wanneer moet gebeuren in de ontwikkeling van een kind, en welke ervaringen daarvoor nodig zijn. Door schermen krijgen kinderen prikkels waar ze niets aan hebben, en niet de prikkels die ze juist wel nodig hebben. Op die manier ontstaat schade in de ontwikkeling, die niet altijd terug te draaien is."
Je moet dan bijvoorbeeld denken aan het niet goed aanleren van taal en sociaal contact. "Taal is iets heel complex. Het bestaat niet alleen uit woorden, maar ook uit onder meer accenten en wederkerigheid, waarbij je reageert op wat er gezegd wordt. Je leert elkaar aankijken, knikken, troosten, samen lachen... Als jonge kinderen soms 2 of 3 uur per dag op een scherm zitten, dan missen ze heel veel interacties en leren ze niet hoe sociaal contact en taal werken."
'Drie uur per dag op je smartphone? Dat kost jaren van je leven'
Van de Grift las onderzoeken waarin kinderpsychiaters van jonge kinderen zeggen dat hun gedrag autistisch lijkt, maar ze bij nader onderzoek niet autistisch zijn. Maar ook bewijzen dat kinderen motorisch minder goed worden omdat ze niet leren om te spelen, onrustig zijn, slaapstoornissen hebben. "Een kind gaat echt een andere ontwikkeling volgen dan bij de leeftijd hoort."
Vijf factoren
Volgens Van de Grift zijn er vijf factoren die daar invloed op hebben bij schermgebruik: de duur van het schermgebruik, de frequentie (is het elke dag, of bijvoorbeeld eens per maand?), het soort scherm (kijken ze alleen maar, of moeten ze ook iets doen?), de leeftijd en de rol van een volwassene in de buurt, met wie ze tijdens de schermtijd al dan niet contact hebben.
Ze pleit ervoor dat ouders van wie de kinderen te veel achter een scherm zitten, de schijven waar ze invloed op hebben, gaan aanpassen. "Daarvoor is natuurlijk allereerst nodig dat de ouder inziet dat het kind te veel achter een scherm zit. Maar vaak weten ze dat wel, omdat ze erover nadenken. Die twijfel is een teken dat ze zelf ook liever zouden willen dat het schermgebruik minder wordt."
"Stoppen met schermen, of het schermgebruik verminderen, heeft invloed op de manier waarop je met elkaar omgaat."
"Je ziet het ook aan een kind. Wordt het boos als je een scherm weghaalt? Dan zit het er te veel achter."
Grote opvoedkundige uitdagingen
Van de Grift hoopt dat die ouders of zelf, of met hulp, aan de slag gaan om hun kinderen van de schermen af te helpen. Want er zijn grote opvoedkundige uitdagingen als je dat gaat proberen, verwacht ze. "Het feit is dat het kind is gewend aan een scherm, maar de ouders ook. Stoppen met schermen, of het schermgebruik verminderen, heeft invloed op de manier waarop je met elkaar omgaat."
"De kans is dan ook heel groot dat een kind gaat protesteren. Vaak weet een kind niet goed hoe het zonder scherm moet spelen, dus dat moet het gaan leren. Daarnaast is het gedrag dat verankerd is in een gezin. Denk aan de ouders die met een kind in een buggy door de supermarkt lopen, waarbij de telefoon vastzit aan de buggy. Ouders kunnen dan doen wat ze willen, want het kind staat uit."
Richtlijn kabinet: onder 2 jaar geen schermtijd, vanaf 12 jaar niet meer dan 3 uur per dag
Ze pleit er daarom voor dat je, als je ziet dat je kind te afhankelijk is van een scherm, begint met afbouwen. Dat doe je door vier van de vijf factoren (duur, frequentie, soort scherm en aanwezigheid van een volwassene) te veranderen.
Spelletje doen
"Ik zou beginnen met het soort scherm: niet meer laten kijken naar snelle filmpjes, maar een spelletje laten doen. En spreek vervolgens als ouders af dat er altijd iemand bij is als je kind op een scherm zit. Daarna kun je ook de duur en de frequentie aanpassen."
Helemaal geen schermgebruik is niet realistisch, denkt ze. Al zou ze dat wel adviseren voor kinderen tot 2 jaar, zoals ook wetenschappers doen. "Zet je een ouder kind een kwartiertje achter een scherm om een spelletje te doen, zodat jij even snel de tafel kunt afruimen en de afwas kunt doen, dan zullen er niet direct schadelijke effecten optreden, verwacht ik. Maar we weten dat maar weinig ouders zich aan de officiële adviezen voor schermgebruik houden. Dat zou ik wel adviseren, zeker nu we weten hoe schadelijk ze zijn."
Klik hier voor meer Lifestyle
