Oekraïne beter bestand tegen cyberaanvallen dan gedacht

Waarom valt het Russische cyberoffensief in het water? Wat zijn de mogelijke risico's van de cyberoorlog voor Nederland? En welke lessen kunnen we uit de digitale onrust trekken? Dit en meer bespreekt presentator Remy Gieling met vier experts die alles weten over de (digitale) situatie in Oekraïne. De gasten van deze week zijn: Victoria Koblenko (Oost-Europakenner), Geert-Jan Hahn (Europaverslaggever BNR Nieuwsradio), Paul Ducheine (Hoogleraar Cyber Operations) en Dave Maasland (CEO ESET Nederland). 

Bekijk hier de uitzending

Victoria Koblenko is geboren en getogen in de voormalige Sovjet-Unie (tegenwoordig Oekraïne). Wat krijgt zij mee van de verschrikkelijk situatie daar? "Allereerst natuurlijk hoe afhankelijk mensen zijn van hun gewoonte om altijd en overal internet te hebben. Dit valt nu af en toe uit, waardoor mensen het alarm niet horen als er een raket aankomt. Iets wat in bezet gebied heel moeilijk is, omdat je dan in een soort vacuüm komt te zitten. Je kunt je nieuwsvergaring niet zeker stellen, niet pinnen en - wat voor de veiligheid heel belangrijk is - het alarm niet horen." De Oost-Europakenner vervolgt haar verhaal door te vertellen dat ze zelf van alle kanten is gehackt. "Sindsdien zit ik letterlijk op mijn telefoon als er iets belangrijks te vertellen is of gebruik ik een VPN."

Een cyberoorlog voelt vaak als wetteloos, maar is het zo dat je als cybercrimineel zo maar je gang kunt gaan? "Nee, oorlog is zeker niet grenzenloos", vertelt Ducheine. "Het wordt grenzenloos gevoerd, omdat de grenzen bewust soms worden overschreden, maar oorlog wordt door het oorlogsrecht begrensd." De bijzonder hoogleraar vervolgt zijn verhaal met of hij denkt dat de oorlogsmisdrijven - digitaal en fysiek - in de rechtbank worden beklonken. Of niet.

Rusland en China bundelen cyberkrachten

Vorige week was er een ontmoeting tussen de Chinese leider Xi Jinping en de Russische president Poetin. Maasland heeft met een cyberbril op naar dit moment gekeken: "Ze hebben een statement over hun cyberambities gemaakt. Wat heel opvallend is, is dat Rusland en China een gezamenlijke verklaring hebben uitgebracht, waarin ze streven naar cyberdominantie, IT en Artificial Intelligence. Het zegt voor mij dat ze zich realiseren wat voor een ongelooflijk belangrijk onderdeel van de geopolitiek dit wordt en überhaupt hoe de toekomst eruit komt te zien. Er staat ons nog wat te wachten."

Oekraïne sterker dan gedacht

Kunnen we stellen dat Oekraïne gezien hun digitale weerbaarheid aan de winnende hand is? Hahn: "Dat durf ik niet te zeggen, maar ik denk dat Oekraïne zeker naar het westen toe wil laten zien dat ze tot nu toe meer cyberaanvallen hebben kunnen tegenhouden, dan we hadden gedacht." Maasland haalt onderzoeken aan waarin redenen staan waarom Rusland digitaal minder effectief is, dan van tevoren werd gedacht. 

Op het eerste gezicht lijkt het alsof de totale operatie is mislukt, maar volgens Ducheine is het niet zo. "Kijk je achter het scherm van de fysieke oorlog, dan is Rusland in onze ogen - zeker in de invasiefase - succesvol geweest. Ze hebben namelijk een digitale communicatie black-out weten te creëren, waarbij de fysieke operatie wel vorm kreeg, maar niet zoals van tevoren bedacht."

Hackers helpen vanaf zolderkamer

De handen van hackers uit de hele wereld jeuken om in de cyberoorlog te helpen. Echter, hiervan zegt de AIVD om het niet te doen. Ducheine raadt het ook ten zeerste af: "Allereerst is het strafbaar en ten tweede weet je niet waar je aan begint. Je stapt in een oorlog, je doet iets wat strafbaar is en zorgt voor verspreiding van de strijd. Hoe rechtvaardig die ook mag zijn, je wilt het kleinhouden."

Explainer: Cyberoorlog Rusland versus Oekraïne

Wekelijks maakt techredacteur Harm Teunis je in begrijpelijke taal wegwijs in de wereld van cybersecurity. Deze editie duikt hij in de cyberoorlog tussen Rusland en Oekraïne. Er blijkt een hele geschiedenis aan de oorlog vooraf te gaan. Welke belangrijke cyberaanvallen zijn er geweest, waarom worden ze überhaupt uitgevoerd en wat zijn de mogelijke gevolgen voor Nederland? Teunis: "In de eerste vier maanden van 2022 hebben we meer destructieve cyberaanvallen gezien, dan in de acht jaar ervoor. De piek ligt niet geheel toevallig rond de invasie." Ondanks deze explosieve toename sluit de techredacteur met een positieve noot af: "Als jij genoeg tijd en moeite steekt in het bouwen van je digitale muur wordt het steeds moeilijker voor een aanvaller om daar doorheen te komen.”

Crowdfunding voor Oekraïne

In december is Koblenko een crowdfunding begonnen. Wat haar reden is? "Al een jaar hebben we mensen uit Oekraïne in huis wonen. Zij zijn onze dagelijkse herinneringen aan wat daar speelt. De emoties en energie die in huis hangt, kan ik niet uitzetten. Als ik dit naast het nieuws uit de media leg, dan matcht dat niet altijd. Ik zocht naar een soort impuls om mensen rondom de oorlogsmoeheid weer 'wakker te maken.' Omdat veel mensen vaak geen gebruik van licht, water en warmte kunnen maken, bedacht ik om een concrete crowdfunding voor generatoren op te zetten." Doneer net als ruim 8400 anderen zelf ook door de QR-code te scannen of klik hier om naar de doneerpagina te gaan. Het geld komt goed terecht.