Nieuwe elektrische auto's moeten voortaan geluid maken, maar welk geluid?

Voor nieuwe elektrische auto's in de EU is vanaf vandaag een zogeheten Acoustic Vehicle Alerting Systems (AVAS) verplicht. Dit is een systeem dat zorgt voor geluid als een auto achteruit rijdt of rijdt met een snelheid van minder dan 20 kilometer per uur.

Dat is nodig, omdat voetgangers elektrische auto's nauwelijks horen als zij zo langzaam rijden. Uit onderzoek van het Amerikaans ministerie van Transport blijkt dat elektrische voertuigen 37 procent vaker betrokken zijn bij ongevallen met voetgangers dan benzine- of dieselauto's. Fabrikanten van elektrische wagens moeten nu dus geluid toevoegen.

Van stilte naar sound design

"Voorheen wilden autofabrikanten hun auto's vooral zo stil mogelijk maken. Nu zijn ze op zoek naar de juiste manier om geluid tóe te voegen", vertelt industrieel ontwerper Emar Vegt. Hij kan het weten, want hij is één van de eerste ontwerpers die aan de slag ging met sound design voor elektrische auto's.

Vegt studeerde Industrial Design en was thuis veel bezig met muziek. Hij vond dat er te weinig aandacht was voor geluid in industrieel ontwerp en besloot sound designer te worden. "Ik deed mijn afstudeerstage bij BMW in Duitsland en bleef daar uiteindelijk zeven jaar hangen."

De voormalig BMW-geluidsontwerper is nu tweeënhalf jaar terug in Nederland. Hij zag de discipline sound design steeds belangrijker worden voor de automaker. "In de tijd dat ik er zat groeide het team van 1 naar 12 man."

Herkenbaar als auto

Autofabrikanten lopen voor op de wetgeving, vertelt Vegt. Ze zijn al sinds 2009 op zoek naar het ideale geluid voor een elektrische auto. "Automakers vragen zich af: hoe moet zo'n geluid klinken? Wat verwachten mensen? Wanneer is het herkenbaar als auto?"

Vegt vertelt dat Amerikaanse en Europese wetgevers niet zomaar met de nieuwe regel kwamen. BMW kwam als fabrikant al vroeg in contact met wetgevers en mocht advies geven.

"In Amerika wilden ze in eerste instantie het geluid van een verbrandingsmotor verplicht stellen", vertelt Vegt. "We hebben ze overtuigd dat dit een heel slecht idee is. Een verbrandingsmotor is gewoon het geluid van ontploffingen, niet geoptimaliseerd voor het horen."

Het geluid van paardenhoeven

Je kunt een elektrische auto ook hoorbaar, maar niet storend maken. "Het is een fantastische kans om de wereld stiller te maken", vindt Vegt. "Als je het geluid van een benzinemotor onder een elektrische auto plakt, dan is dat alsof je het geluid van paardenhoeven onder de eerste auto zou zetten. Je schiet er niks mee op."

Een elektrische auto moet klinken als elektrische auto, vindt hij. "Het mag nieuw zijn. Het moet klinken als een auto, terwijl mensen het nog nooit gehoord hebben."

Hij heeft veel getest met blinden, vertelt hij. "Wat moet iemand horen om te weten dat hij aan de kant moet? Ik heb inspiratie gehaald uit films en andere elektrische voertuigen en apparaten, zoals trams en accuboormachines."

'Echt een gevaar'

De toonhoogte en de zwaarte van het geluid zijn belangrijk, vertelt hij. "Als de toon omhoog gaat, hoor je dat de auto harder gaat. Je moet kunnen horen hoe dichtbij de auto is en in welk tempo hij dichterbij komt. En een geluid moet een bepaald 'gewicht' hebben, zodat het klinkt als fullsize auto en geen speelgoedwagentje."

Dat elektrische auto's geluid moeten maken als ze onder de 20 kilometer per uur rijden, vindt hij een heel goed idee. "Een elektrische auto die langzaam rijdt is echt een gevaar", zegt hij. "Niet alleen voor blinden. Je hoort het echt niet als hij achter je rijdt. In tests zag ik mensen schrikken als ze de auto ineens opmerkten."

Op hogere snelheden is het niet nodig, zegt hij. "Dan faden we het geluid uit, want dan maken de banden en de wind genoeg geluid om de auto te horen aankomen."

Japan loopt voorop

Veel automakers hebben inmiddels geluid toegevoegd, vertelt Floris Liebrand van de RAI Vereniging. "In de Toyota Prius zit een klein pieptoontje. En die is al jaren op de markt", zegt hij. "Autofabrikanten hebben hier al jaren op geanticipeerd. Het is goed dat de regel nu is vastgelegd in de Europese wet, maar eigenlijk wordt het al jaren gedaan."

Klopt, zegt Vegt. "De meeste fabrikanten lopen voor op de wetgeving. In Japan werden fabrikanten al aangemoedigd om geluid toe te voegen op lage snelheden. Eigenlijk hebben alle Japanse modellen de functie daarom al."

In Europa kon je tot nu toe bij het bestellen kiezen of je wel of geen geluidje wilde. "Ik heb zelf meegewerkt aan de eerste generatie elektrische BMW's, de i8 en de i3", zegt hij. "Die zijn er dus met en zonder geluid."

Geluid als marketingmiddel

Een andere reden dat fabrikanten zo bezig zijn met geluid, is marketing. "We hebben het geluid echt BMW gemaakt", vertelt Vegt. "Het merk BMW staat voor efficiëntie, dus dat moet je horen. Het geluid moet zowel functioneel zijn, als een emotionele waarneming."

Je kunt letterlijk je merk laten klinken, legt hij uit. Een BMW klinkt dus anders dan een Nissan of een Tesla. "Toen we in gesprek waren met Europa, hebben we ook een stukje creatieve vrijheid bedongen. We wilden niet dat er één universeel geluid zou komen, maar genoeg ruimte hebben om een eigen sound te maken."

Net als de gordel

Als je nu een elektrische of hybride auto hebt zonder geluid, hoef je je geen zorgen te maken. "Het is net als met de introductie van de gordel", vertelt Paul de Waal van autobranchevereniging Bovag. "Je krijgt geen boete als je ooit een auto hebt gekocht die is goedgekeurd zonder gordel. Het is een regel voor de fabrikanten, die moeten zorgen dat hun modellen aan de wet voldoen."

De regel geldt voor modellen die nieuw op de markt komen en nog moeten worden goedgekeurd. Vanaf 2021 moeten alle nieuwe elektrische auto's die uit de showroom komen rollen, geluid maken.