Hanneke stelde de gang naar de arts vaak uit: 'Als vrouw sta je al achter, als dikke vrouw helemaal'

"Ga nou maar naar de gynaecoloog", herhaalde ze. Ik had gezondheidswetenschapper en diëtist Charlotte Adema aan de telefoon voor een interview en, zoals dat wel vaker gaat, binnen tien minuten mijn eigen case aan haar voorgelegd. 

Over mijn overgewicht, de eetbuien, en de verandering die ik merkte nu ik medicatie voor diabetes gebruik. Een van de verrassende bijwerkingen is namelijk dat ik voor het eerst sinds jaren weer ongesteld word. En altijd keurig rond de veertiende van de maand, dat is ook voor het eerst.

Menstrueren was voor mij jarenlang een massaontslag van ongebruikt voortplantingsmateriaal. Een overvloed aan bloed, met dagen waarop het niet eens zin had om van het toilet af te komen. Bloedarmoede, flauwvallen en meer van dat soort hindernissen maakten dat ik op mijn twaalfde al aan de pil ging en de komende jaren nog trouw een spiraal draag.

"Alles wat je me nu vertelt, komt ook voor bij PCOS", onderbreekt Charlotte mijn spraakwaterval. "Je eetbuien, je overgewicht, overmatige haargroei, je onregelmatige cyclus. We kunnen op basis van dit gesprek geen diagnose stellen, maar het kan wel een reden zijn om dit te bespreken met je arts en verder te laten onderzoeken. De medicatie die je gebruikt voor diabetes wordt soms ook bij PCOS ingezet, dus het zou kunnen dat dat invloed heeft op je cyclus."

Wat voegt zo'n diagnose nog toe?

Natuurlijk heb ik er zelf ook al eens aan gedacht en allang alles gegoogeld rondom PCOS, Polycysteus Ovarium Syndroom. Zo weet ik dat het een hormonale aandoening is waarbij eiblaasjes in de eierstokken niet goed rijpen, wat leidt tot een uitblijvende eisprong, onregelmatige of geen menstruatie, verminderde vruchtbaarheid en vaak verhoogde mannelijke hormonen. Resultaat? Acne, overbeharing en overgewicht. 

Maar wat voegt zo’n diagnose nu nog toe? Beetje kort door de bocht misschien, maar ik heb uiteindelijk toch kinderen gekregen, mijn overgewicht lijkt onder controle nu en ik schuif langzaam maar zeker de menopauze in. "Juist daarom!" drukt Charlotte me op het hart. Volgens haar moet ik laten onderzoeken of die diagnose gesteld kan worden, omdat mijn klachten in de overgang flink kunnen toenemen. 

Jajaja, daar wil ik helemaal nog niet aan denken. Ik heb het al druk genoeg met mijn lijf. "Als je eerder had geweten of er bij jou sprake is van PCOS, dan had je veel ellende kunnen voorkomen. Want niet alleen overgewicht maar ook diabetes type 2 zijn vaak een gevolg van zo’n verstoorde hormoonhuishouding."

De waarheid is dat ik ooit al een verwijsbrief heb gevraagd aan de huisarts. In 2018 had ik al een vermoeden, en moest ik een beetje aandringen, want wat was mijn hulpvraag dan precies? Wilde ik afvallen? Had ik al eens een eetdagboek bijgehouden? 

Met de hartelijke groetjes van mijn ADHD liet ik die brief op mijn bureau liggen, en wachtte ik zo lang met het maken van een afspraak, dat de schaamte het uiteindelijk overnam van de daadkracht. Want nee, ik wist ook niet precies wat ik moest vragen, of wat ik eigenlijk wilde. En om af te vallen moest ik gewoon minder eten en meer bewegen, dat wist ik zelf ook wel.

Blijven doorploeteren

"Niet helemaal", zegt Charlotte. "Niet omdat die basis niet klopt, maar omdat PCOS het ingewikkelder kan maken. Veel vrouwen merken dat ze met hetzelfde 'minder eten en meer bewegen' sneller vastlopen door schommelingen in honger, energie, slaap of stemming. Dan heb je vaak meer nodig dan alleen een algemeen advies.

Verschillende onderzoeken laten zien dat vrouwen steeds langer wachten met hulp zoeken, en toch blijven doorploeteren of vinden dat ze het zelf moeten oplossen. Uitstel van zorg levert uiteindelijk meer klachten en meer schaamte op, of ze verergeren door experimenteren met voeding. We zien zelfs twintigers die al opbranden terwijl ze denken dat het aan hun discipline ligt."

Hebbie ‘m weer, dat R-woord. Want ook niét naar een specialist gaan, gaat over ruimte innemen. In de gezondheidszorg is al weinig aandacht voor vrouwen, en als je ook nog een dikke vrouw bent, kun je al helemaal rekenen op een punt aftrek. 

Want ga eerst maar eens afvallen. Uit een enquête van stichting Dikke Vinger, die zich inzet voor gelijkwaardigheid van dikke mensen, kwam naar voren dat 76 procent van de ondervraagden ervaring heeft met gewichtsdiscriminatie in de zorg. 80 procent geeft daarnaast aan om die reden zorg uit te stellen.

ADHD

Dat uitstellen gebeurt trouwens ook onbewust. Nu ik minder kilo’s met me meedraag, valt het me op dat er wat klachten verdwenen zijn die ik nooit als zodanig had opgemerkt. De pijn in mijn voet is bijvoorbeeld over, maar het kwam niet in me op om die steken in mijn tenen als een klacht te betitelen. Ik dacht dat ik gewoon andere schoenen moest aantrekken. Het vocht bij mijn enkel is weg, maar daar had ik nooit echt last van. 

Ik wist al wel dat dik zijn niet mijn lievelings was, ook al bleef ik mijn best doen om me ertoe te verhouden. Nu pas merk ik hoeveel last ik er daadwerkelijk van had. Lichamelijk, maar ook van de strijd. ADHD doet een dikke duit in het zakje van eetbuien, door de grotere behoefte aan dopamine om überhaupt in actie te kunnen komen of juist om de overspoeling aan indrukken en emoties te reguleren.

De impulsiviteit die ook bij ADHD hoort maakt dat ik mezelf nog eens extra makkelijk kan overtuigen dat een stroopwafel nu écht een goed idee is. Tel daar de hormonale uitdagingen van PCOS en een bloedsuikerspiegel als een golfslagbad bij op en ik snap meteen waarom ik al jaren zo moe ben. Moe ervan. 

Moe van proberen, van leren, van opstaan en weer doorgaan. Wat dat betreft had ik het mezelf inderdaad wel gegund om al eerder in mijn leven te weten dat mijn lichaam, en dat geldt voor de lijven van héél véél lieve ploeteraars, wel wat hulp had kunnen gebruiken.

Medische én mentale uitdagingen

Discipline is slechts één van de smaakmakers in het menu van mijn gezonde zelf, en niet het hoofdingrediënt. Dit inzicht had me zoveel zelfhaat kunnen besparen. 

Dus nog even voor de verkapte beledigers ('Wat zie je er goed uit! Ben je eindelijk lekker gaan sporten?'), de hulpverleners die blijven hangen bij je BMI ('Val eerst maar eens vijf procent af'), de betweters in de comments ('Je moet gewoon niet zoveel in je muil stouwen, meid!') en nog eens extra hard voor de mensen achterin: extra gewicht kan zomaar een gevolg zijn van verschillende medische en mentale uitdagingen en daar mag je hulp bij vragen. Altijd.

Klik hier voor meer Lifestyle