'Ik bid elke dag dat anderen dit niet mee hoeven te maken'

Zijn zoon Johannes:

"Op de eerste dag dat het in Nederland sinds lange tijd weer wit zag van de sneeuw, was de uitvaart van mijn vader. Hij lag in een witte kist, in een witte Mercedes, die reed door de witte sneeuw. Zijn uitvaart moest niet donker zijn, maar licht en mooi.

Want zo was hij ook: een zeer geliefde man bij enorm veel mensen in veel landen over de hele wereld. Iemand die altijd vrolijk was, altijd actief, niets was hem te veel. 

En hij was sterk, tot in de allerlaatste minuten van zijn leven."

"Een jaar lang heeft mijn vader geprobeerd om zo veel mogelijk thuis te blijven, in de hoop geen corona te krijgen. Bezoek was altijd beperkt en als hij toch op pad ging, lag zijn auto vol beschermingsmiddelen. Hij hield dat goed vol, het virus bleef tot eind januari buiten de deur. De oproep voor het coronavaccin was zelfs al binnen. Helaas heeft hij die prik net niet op tijd gekregen...

Dinsdag 26 januari begonnen de eerste klachten. Hij had koorts, vertelde hij aan de telefoon, en ik adviseerde hem om zichzelf te laten testen. Dat deed hij en niet veel later kreeg ik een sms'je van hem: 'Maak je geen zorgen, ik heb Covid19. De huisarts belt een ambulance omdat ik uit voorzorg naar het ziekenhuis moet.'

Natuurlijk maakte ik mij wél zorgen. Mijn vader viel in de risicogroep: hij had diabetes en hartklachten. Daarnaast had hij een half jaar geleden nog een maagverkleining gehad, waarvan hij nog aan het aansterken was. Maar toen ik naar het ziekenhuis ging, waar mijn vader op de verpleegafdeling was opgenomen, was hij goed aanspreekbaar. Hij at goed, dronk goed, zijn waardes waren goed. Het leek op een gewone griep, dacht ik toen nog."

"De dagen daarna verliepen rustig, maar dat veranderde toen de antibioticakuur stopte. Hij kreeg de maximale hoeveelheid zuurstof en alsnog werden zijn klachten alleen maar erger. Daarom werd hij naar de intensive care gebracht, wat hem een onrustig gevoel gaf. Van een verpleegafdeling met meerdere mensen op een kamer, naar een kamer in je eentje. Vol met apparatuur, piepjes, slangetjes, en nauwelijks bezoek. 

En dan was er natuurlijk ook nog corona, dat vooral in de avond toesloeg. Overdag ging het namelijk goed met mijn vader. Hij ging uit bed, las wat in een stoel, was goed aanspreekbaar. Maar zodra hij naar bed ging, werd corona actief. Hij was dan moe, slapper en had geen weerstand meer tegen dat virus. 

De verpleegkundigen hebben mij daarom vaak 's nachts moeten bellen, zoals vrijdag. 'Het gaat niet goed met uw vader', kreeg ik midden in de nacht te horen. De verpleegkundige vroeg of ik wilde komen, maar ik wist dat als ik 's nachts naar hem toe zou gaan, ik mijn vader alleen maar onrustiger zou maken. Hij zou denken dat er iets ergs aan de hand zou zijn, dus ik vroeg of ze mij nog een keer wilde bellen als het echt niet anders meer kon. Die nacht ben ik niet meer gebeld."

"En waar het zaterdag overdag weer heel goed ging, en mijn vader zelfs nog om een paar goede filmtips vroeg voor die avond, verliep het  's nachts compleet anders. Ik werd weer gebeld: 'Het is een zorgwekkende situatie', hoorde ik. We moesten nu wel direct naar het ziekenhuis komen. Samen met mijn vrouw en twee broertjes kwamen we daar midden in de nacht aan.

'Ik denk niet dat hij het nog gaat halen', vertelde de arts ons. Dat was zo moeilijk te begrijpen. Ik zag hem daar liggen, overdag zitten, hij was dagenlang goed aanspreekbaar. Zijn hartritme was goed, zijn bloeddruk was oké. En toch stond ik daar machteloos, met de kennis dat het waarschijnlijk de laatste nacht met mijn vader zou zijn.

Hij schrok natuurlijk toen we die nacht zijn kamer kwamen binnenlopen. Ik heb hem niet verteld dat het niet goed met hem ging, maar gezegd dat we bezorgd waren en gewoon even kwamen kijken hoe het ging. Tot zes uur in de ochtend zaten we daar, naast zijn bed. Tot opeens zijn zuurstofgehalte in het bloed hard naar beneden ging."

"Hij greep constant naar zijn borst, hoofd, en schreeuwde van de pijn. Doordat zijn bloed minder zuurstof kreeg, kreeg hij kramp in zijn organen. Gelukkig kreeg hij snel morfine, ik wilde echt niet dat hij pijn had in zijn laatste momenten.

Mijn vader was de dagen daarvoor, ondanks dat hij zich 'goed' voelde, bezig geweest met het feit dat zijn tijd kon komen. De priester is twee keer gekomen, hij heeft veel in de bijbel gelezen en nog een heilige communie gehad. En ondanks dat, zag ik dat hij bang was. Nooit eerder had ik mijn vader zo gezien. 

Het was daarom fijn dat we tot de allerlaatste minuten bij hem waren. Waar we de dagen daarvoor zeiden dat we nog samen het paasfeest moesten vieren, nog op vakantie moesten gaan, dat hij bij ons moest blijven, zeiden we nu dat het goed was zo.

'Als je licht ziet, en je wil daarheen, ga dan maar. Dan krijg je rust, heb je geen pijn meer', zei mijn vrouw tegen hem. En ik vertelde: 'Je mag naar je moeder, naar je vader, naar je broer. Ga hen omhelzen. Dan neem ik jouw rol hier over. Maak je geen zorgen over je twee andere zonen, ik zal er voor hen zijn.' 

Niet veel later is hij in onze handen gestorven, met een glimlach op zijn mond."

"Op dit moment krijgen we steunbetuigingen van over de hele wereld, dat doet ons erg goed. Maar op de dag zelf heb ik mijn telefoon wel even uit moeten zetten, zo vaak werd ik gebeld. Veel mensen konden het namelijk niet geloven, omdat het allemaal zo snel was gegaan.

Honderden mensen hebben gelukkig nog afscheid kunnen nemen van mijn vader, omdat we een grote kamer hadden gehuurd waar mensen langs konden lopen. Hij was geliefd bij velen, omdat hij ook op zo veel plekken is geweest. 

Mijn vader komt uit Egypte, is later naar Saoedi-Arabië verhuisd om daar te werken en kreeg in 1976 de kans om als grote horecaondernemer naar Nederland te komen. Hij was daarmee een van de eerste Egyptenaren die zich hier vestigde. Ook voor de Koptisch Orthodoxe gemeenschap in Nederland heeft hij veel betekend"

"Nog altijd denk ik dat mijn vader even op vakantie is, zoals hij zo vaak deed. Dat hij ieder moment weer terug kan komen. De tijd van rouw is bij mij daarom nog niet aangebroken. Ik heb ook het gevoel dat dat nog niet kan, ik moet eerst sterk blijven voor mijn broertjes. Ik moet er nu zijn voor hen, zoals ik heb beloofd. 

Maar natuurlijk heb ik ook veel verdriet. Als ik bijvoorbeeld even een blik werp op de grote foto van mijn vader die ik af heb laten drukken. Als we gaan eten, dan kijk ik even naar hem en rolt er soms een traan over mijn wangen. 'Kom toch even mee eten', denk ik dan. 

Maar dat gaat niet meer, we zullen hem voor altijd moeten missen. Nu bid ik elke dag dat anderen dit niet mee hoeven te maken, en dat iedereen snel weer een normaal leven kan krijgen. Want dit verdient niemand."